De onderzoeksinteresses van Wibren van der Burg beslaan een breed spectrum, zowel qua thematiek als qua disciplinaire benadering. Hij is afgestudeerd in het Nederlands recht en in de ethiek, met veel bijvakken op het gebied van sociale wetenschappen. Deze drie disciplines probeert hij dan ook te combineren in zijn onderzoek. Inhoudelijk zijn er een vijftal hoofdthema’s in zijn onderzoek.

De dynamische verhouding tussen recht en moraal

Het belangrijkste thema is de verhouding tussen recht en moraal, waarmee hij al bezig is sinds zijn doctoraalscriptie, Een andere visie op burgerlijke ongehoorzaamheid. Hij heeft samen met Pieter Ippel een bundel geredigeerd over de verhouding tussen beide op biomedisch terrein, De Siamese tweeling, en heeft enkele tientallen artikelen rond dit thema gepubliceerd in Nederlandse en internationale tijdschriften en bundels. Een recentere invalshoek daarbij is het thema dynamiek. Hoe kunnen we de dynamiek in recht en moraal begrijpen en beïnvloeden? En hoe kunnen de wetenschappelijke disciplines die zich daarmee bezig houden, rechtswetenschap en ethiek, op de ontwikkelingen in recht en moraal inspelen? Dit was het onderwerp van zijn Tilburgse oratie Dynamisch recht, en van het artikel ‘Dynamic Ethics’. In dit kader verrichtte hij onderzoek naar interactionistische visies op recht als die van Lon L. Fuller (vgl. de bundel Rediscovering Fuller) en Philip Selznick en naar communicatieve benaderingen van wetgeving. Dit onderzoek heeft geresulteerd in een Engelstalig boek: The Dynamics of Law and Morality. A Pluralist Account of Legal Interactionism (Ashgate 2014).

De democratische rechtsstaat en (culturele en religieuze) diversiteit

In zijn proefschrift Een democratisch perspectief was een belangrijke vraag hoe een democratische rechtsstaat dient om te gaan met culturele en religieuze verschillen en met verschillen in sekse en seksuele oriëntatie. Sindsdien is dit thema in zijn onderzoek steeds weer teruggekomen. Publicaties zijn onder meer het boek Over religie, moraal en politiek. Een vrijzinnig alternatief; zijn openingsrede in Kampen Over hoofddoekjes, lange rokken en de seculiere samenleving, het preadvies voor de Nederlandse Juristen-Vereniging ‘Culturele diversiteit en de democratische rechtsstaat’. In Rotterdam is dit een zwaartepunt van zijn onderzoek. In zijn Rotterdamse oratie Het ideaal van de neutrale staat schetste hij hiervoor een aantal onderzoekslijnen. Medio 2009 werd aan hem en Marlies Galenkamp door NWO een subsidie toegekend voor een vierjarig onderzoeksproject over conflicten in de multireligieuze samenleving. In dit project wordt geprobeerd tot een meer dynamische en open interpretatie te komen van klassieke idealen als neutraliteit, scheiding van kerk en staat, godsdienstvrijheid, gelijkheid en vrijheid van meningsuiting. Naast de aanvragers zullen aan dit project ook Wouter de Been en twee aio’s meewerken.

De rechtswetenschap en de ethiek als hermeneutische en dus interdisciplinaire, argumentatieve en normatieve disciplines

Dit onderzoeksthema is in de afgelopen jaren sterker naar voren gekomen door zijn onderwijs in de Tilburgse onderzoeksmaster. Hij heeft hierover enkele artikelen in voorbereiding. Het is zijn bedoeling om dit onderzoek, in samenwerking met verschillende collega’s in Rotterdam, in de komende jaren uit te bouwen. Daarbij zullen vooral de verheldering van het interdisciplinaire karakter van de rechtswetenschap en de verhouding van de rechtswetenschap tot rechtsfilosofie en ethiek voor hem centraal staan. Dit rechtswetenschappelijk onderzoek heeft ook zijn parallel op het terrein van de ethiek; daar richt zijn onderzoek zich vooral op constructivistische en pragmatische interpretaties van de methode van reflectief evenwicht (vgl. de bundel Reflective Equilibrium).

Vrijzinnige ethiek

Een thema waaraan hij, ook in samenhang met zijn kerkelijke activiteiten, in de afgelopen jaren diverse publicaties heeft gewijd is de ontwikkeling van een vrijzinnige ethiek. Hoe kunnen mensen die zich niet thuis voelen in orthodoxe en dogmatische visies op moraal leren omgaan met de ethische vragen waar zij mee worden geconfronteerd? Als er geen fundering meer mogelijk is in grote verhalen of geloofsopenbaringen met absoluut gezag, rest dan slechts een subjectivistisch relativisme of is er nog een derde weg? De stelling van dit project is dat juist een vrijzinnige benadering aanknopingspunten biedt om in te spelen op de problemen van onze dynamische, pluralistische samenleving. Vgl. zijn artikelen ‘Pour une éthique protestante libérale dans un monde changeant et pluriel’ en ‘Leer en leven: een vrijzinnige visie’. Zijn onderzoek rond dit thema is voorlopig afgerond.

Idealen in recht, moraal en politiek

Een laatste thema is de rol van idealen. Idealen zijn een verwaarloosde categorie in moraal, recht en politiek (en in theorieën daarover). Ze spelen vooral een belangrijke rol in de dynamiek van recht, moraal en politiek, in pluralisme en debatten, en in het begrijpen van de interactie tussen recht en ethiek. Van 1996 tot 2001 heeft hij rond dit thema een PIONIER-onderzoeksgroep geleid. Na een eerdere Nederlandstalige bundel verschenen over dit thema (Over idealen) is een afsluitende Engelstalige bundel The Importance of Ideals onder redactie van Wibren van der Burg en Sanne Taekema verschenen. Daarnaast heeft hij in het boek De verbeelding aan het werk de mogelijkheden van een eigentijds idealisme onderzocht en gepleit voor een ‘realistisch idealisme’. Zijn onderzoek rond dit thema is voorlopig afgerond. Klik hier voor meer informatie over het PIONIER-programma.

Overige thema’s

Deze vijf algemene thema’s hebben een sterk theoretisch karakter. In samenhang daarmee houdt Wibren van der Burg zich ook bezig met meer concrete onderwerpen. Enkele daarvan zijn:

– anti-discriminatiewetgeving
– tolerantie
– neutraliteit van de staat
– professionele ethiek
– regulering van professies