Schoenen uit!

Wibren van der Burg, 21 juni 2010

Een Amsterdamse moskee moet van de woningbouwcorporatie haar pand verlaten. De burgemeester heeft een ontruiming aangekondigd, met inzet van de politie. Prima. Het burgerlijk recht geldt ook voor religieuze organisaties. Wanneer de rechter toestemming geeft, mag er worden uitgezet, zo nodig met de sterke arm.

Waarnemend burgemeester Asscher kondigde daarbij aan dat de ontruiming niet tijdens de gebedstijden zal worden uitgevoerd. Ook dat is volgens de wet (om precies te zijn artikel 12 van de Algemene Wet op het Binnentreden). De godsdienstvrijheid is in Nederland een grondrecht en daarom mag de politie godsdienstoefeningen niet verstoren.

Wat echter verbazing wekt, is dat Asscher daarbij al bij voorbaat aankondigt dat politieagenten bij die ontruiming hun schoenen niet zullen uittrekken. Nu zal dat de meeste Nederlanders een zorg zijn, maar voor veel moslims gaat het om iets heel wezenlijks. De moskee is heilig en die dient met respect betreden te worden. Uit eerbied doen daarom moslims hun schoenen uit in de moskee. Iemand die de moskee met schoenen betreedt, handelt dus respectloos. Niet alleen tegenover de islam , maar ook tegenover de gelovigen die zich met die moskee en met de islam sterk verbonden voelen.

De ernst van het politieoptreden moet in verhouding staan tot de situatie. Iemand die door rood licht rijdt, wordt niet met geweld van zijn fiets gesleurd. Gelovigen zo sterk schofferen als in dit geval, mag de politie alleen in uiterste noodzaak. Natuurlijk kan blijken dat er actief verzet wordt gepleegd, en dan kan de politie vermoedelijk niet anders. Maar al bij voorbaat verklaren dat men zelfs met de meest vreedzame vorm van lijdzaam verzet overgaat tot in de ogen van moslims respectloos optreden en dus tot disproportioneel zware middelen, dat gaat te ver.

De Israƫlische filosoof Avishai Margalit heeft betoogd dat in een fatsoenlijke samenleving niemand vernederd mag worden. Vernedering tast de verliezer aan in zijn waardigheid, in zijn zelfrespect en leidt bovendien doorgaans tot ressentiment en escalatie. De aankondiging van Asscher is een teken dat de overheid een minimale fatsoensnorm, het respecteren van iemands godsdienstige gevoelens, niet in acht wil nemen. Dat balanceert op de rand van de vernedering. Een fatsoenlijk politicus kiest voor een andere boodschap. Schoenen uit dus, als teken van respect en als gebaar van goede wil.

Wibren van der Burg